|
Geri |
Gönder |
Yazdır |
 |
 |
|
SEREBRAL PARALİZİ
Serebral paralizi,
prenatal (doğum öncesi) , natal (doğum sırası) veya
postnatal (doğum
sonrası) dönemlerde
beyindeki bir lezyon sonucu ortaya çıkan progresif
(ilerleyici) olmayan bir nöromuskuler bozukluktur. Motor
bozukluklar spastisite, kuvvetsizlik, inkoordinasyon (
koordinasyon bozukluğu), atetoz ( istem dışı hareketler)
şeklinde olabilir. Motor bozuklukların yanında mental (zeka)
gerilik, konvülzüyonlar (havale), görme, işitme, konuşma,
algılama ve davranış bozuklukları görülebilir.
Serebral paralizi
ilerleyici değildir, ancak çocuk merkezi sinir sistemindeki
bir lezyon ile gelişmek zorunda olduğu için belirtiler
yaşantısıyla birlikte değişiklik gösterir. Bu nedenle erken
tanı, hastalık kalıcı şekil bozukluklarına neden olmadan
tedaviye başlanması açısından büyük önem taşır.
NEDENLERİ:
a- Prenatal
nedenler (doğum öncesi)
-Anne-baba arasındaki
akrabalık
-Anne baba arasındaki kan
uyuşmazlığı (doktor kontrolü yeterli olmadığı takdirde
beyinde hasara neden olabilir)
-Annenin hamileliği
sırasında özellikle ilk üç ayında geçirdiği enfeksiyöz
hastalıklar. (kızamık, suçiçeği... vb)
-Annenin hamileliği
sırasında aldığı bazı ilaçlar.
-Anneye ait anemi
(kansızlık) hipotansiyon (düşük tansiyon) öyküsü
-Annenin ait metabolik
hastalıkları diabet (şeker hastalığı) gibi
-Hamilelik sırasında
X-Ray ‘a maruz kalma
b-
Natal
nedenler (doğum anında)
-Prematüre doğum.
-Zor doğum, doğumun
uzaması
-Doğum esnasında hatalı
forceps kullanımı
-Makatla doğum
-Anoksi, asfiksi
c-
Post-natal
nedenler (doğum sonrası)
-Bebekteki travmalar
-Yüksek ateşli
hastalıklar
-Zehirlenmeler
-Tümörler
-Enfeksiyonlar
Serebral
paralizinin habercisi olabilecek erken belirtiler
1 aylık bebekte
Sürekli ağlama
Emme bozukluğu
Israrlı ve sürekli kusma
Çevresinden gelen
uyarılara cevap vermeme
Havale (konvulsiyon)
2 aylık bebekte
( Yukarıdakilere ek
olarak)
Bulunması gereken
reflekslerin kaybı
Kaslarda aşırı sertlik ya
da gevşeklik
3 aylık bebekte
Gözde kayma ,titreme
Bebeğin sırtüstü, baş ve
topuklar üzerinde yay gibi sert bir şekilde durması
Bebeğin gülmemesi,annenin
yüzüne bakmaması
4 aylık bebekte
Baş kontrolünün olmaması
Gözde odaklaşmanın
sağlanamaması
Ellerin baş parmak içerde
kalacak şekilde yumruk halinde tutulması
Kaybolması gereken
reflekslerin devam etmesi
8 aylık bebekte
Dönme ve oturma
aktivelerinin olmaması
El-göz koordinasyonunun
yokluğu
Tekme atarken iki
bacağında itilmesi
Bebeğin bacaklarını
uzatarak oturduğu pozisyonda vücudun öne eğilmesi ve
bacakların birbiri üzerine binmesi
10 aylık bebekte
Emeklemenin olmaması ya
da her iki ayağın birden çekilerek sıçrar tarzda olması
Ayağa kalkmada zorluk
İsmi ile çağırınca tepki
vermemesi
Ağızdan salya akması
Verilen yiyeceği ağzına
almaması ya da ağzına götürememesi
Tutunarak yürüyememesi
Parmak ucuna basarak
yürüme
Serebral Paralizi
Tipleri
SPASTİK: Spastik
,gergin veya sert kas anlamına gelir . Kas sertliği
hareketin yavaşlamasına ve harekette kontrol güçlüğüne neden
olur . Beynin lezyona uğramış kısmından gelen yanlış emirler
çocuğun hareketini zorlaştırarak vücudun tipik pozisyonlarda
tutulmasına neden olur. Bu durum çeşitli hareket kayıplarına
sebep olmaktadır. Zamanla deformiteler gelişebilir Kas
sertliği çocuk sinirli olduğunda, aşırı çaba gösterdiğinde
veya hızlı hareket ettiğinde daha kötüdür. Spastik tip ,serebral
paralizinin en yaygın tipidir. Spastik bir çocuk etkilenen
vücut kısmına göre tanımlanır.
1-
Hemipleji:
Bir tarafta kol ,vücut ve bacak etkilenir. El yumruk
şeklinde ,dirsek bükülü ve gövdeye yönelmiş durumdadır. Diz
bölgesinde bükülme görülebilir çocuk dizini düzleştirmekte
zorlanabilir.Parmak ucunda ayakta duruş gözlenir.
2-
Dipleji:
Bacaklar kollardan daha fazla etkilenir. Kollar hafifçe
beceriksizdir. Bacaklarda gerginlik fazladır. Bacaklar
birbirini çaprazlar pozisyondadır. Parmak ucunda ayakta
duruş görülür.
3-Kuadripleji: Tüm vücut
etkilenir. Baş kontrolü zayıftır.Eller yumruk şeklinde
bacaklar birbirini çaprazlar tarzda parmak ucunda duruş
görülür.
ATETOİD: Atetoz
kontrolsüz hareket anlamına gelir. Bunlar çocuğun
bacak,kol,el veya yüzündeki sarsıntılı veya yavaş yılanvari
hareketlerdir. Bu hareketler çocuk heyecanlandığında ve
kızgın olduğu durumlarda daha da şiddetlenir. Sürekli kas
değişiklikleri çocuğu sabit pozisyonda tutmak için zorluk
oluşturur. Bu nedenle dengesi zayıflar. Yüzde etkilenme
varsa konuşma zorlaşabilir. Atetoid çocuklar gevşek ve
hipotoniktir.
ATAKSİ:
Sarsıntılı, değişen, titrek hareketler anlamına gelir. Bu
sarsıntılı hareketler yalnızca çocuk elleri ile bir şey
yaptığında ,yürüdüğünde veya dengeyi sağlamaya çalıştığında
görülür. Denge zayıf olduğundan ayakta durma ve yürümeyi
öğrenmek uzun zaman alır.
MİKS: Çoğu çocuk
serebral paralizinin tek bir tipinden daha fazla özellik
gösterir. Örneğin bazı çocuklar atetoid hareketlerle
birlikte seyreden spastik serebral paraliziye
sahiptir.
Serebral Paralizi İle
Birlikte Görülen Problemler
Görme: En yaygın
problem şaşılıktır. Çoğu bebek ara sıra gözlerini şaşı yapar
fakat bu durum büyüdüklerinde kaybolur. 6 aydan büyük şaşı
çocuklar bir göz doktoruna götürülmelidir.
Bazı çocuklar ameliyata
ihtiyaç duyabilirler. Diğerlerine ise göz doktoru tarafından
önerilen gözlüğün kullanılması ile yardım edilebilir.
İşitme: Bazı
çocuklarda işitme lezyonu görülebilir bu durum konuşmanın
daha geç öğrenilmesine neden olur. Çocuğun işitme problemi
varsa işitmeye yardımcı bir cihazla yardım edilebilir.
Yemek yeme ve konuşma:
Hem yemek yeme hem de konuşma dil,dudak ve boğaz
kaslarını kontrol etme yeteneğine bağlıdır. Kas kontrolü
zayıf olduğu zaman çiğneme ve yutmanın öğrenilmesi zor
olabilir.
Yavaş öğrenme:
Açık, anlaşılır olarak konuşamayan veya çok iyi kontrolü
olmayan çocuklarda sıklıkla zihinsel gerilik var gibi
düşünülür. Bu düşünce çoğu kez doğru değildir. SP’li
çocukların yaklaşık yarısı öğrenme güçlüğüne sahiptir.
Diğerleri orta veya iyi zekaya sahiptir.
Kişilik ve davranış:
SP ,çocuğun kişilik gelişimini etkileyebilir. Çünkü
çocuk hareket ve iletişim güçlüğüne sahiptir.
Nöbetler:
(epilepsi) Nöbetler her yaşta başlayabilir. Fakat bütün
çocuklar etkilenmez. Kontrol edilmemiş nöbetler daha çok
beyine zarar verebilir ve çocuğun öğrenme yeteneğini
azaltabilir. Nöbetler genellikle ilaçla kontrol edilebilir,
bu nedenle pediatrik nöroloğun görmesi gerekir.
-
Hafif
nöbetler: Çocuk göz kırpmadan gözünü bir noktaya dikip
durabilir. Dikkatini çekemeyebilirsiniz. Dudakların yada
ellerin tekrarlı hareketleri gibi bazı hareketler olabilir.
-
Şiddetli
nöbetler: Çocuk ayakta durabiliyorsa yere düşebilir. Bilinç
kaybı, kol ve bacaklarda kuvvetli kontrol edilemeyen
sarsıntılı hareketler olabilir.Ağızdan salya gelebilir ve
gözler yukarı çevrilebilir.
-
Nöbetlerin
uzunluğu: Nöbetler genelde kısadır. Hafif olanları yalnızca
birkaç saniye sürer. Şiddetli nöbetler nadiren 10 ile 15
dakikadan daha uzun sürede sonlanır.
Nöbeti Olan Çocuğun
Bakımı:
*Çocuğu ateş veya keskin
cisim gibi tehlikelerden uzak tutun.
*Sıkı elbiseleri
gevşetin.
*Salyanın ağızdan kolay
akabilmesi ve solunumun daha rahat sağlanabilmesi için
çocuğu yan yatırın.
*Nöbet bitene kadar
onunla kalın.
* Nöbet bittiği zaman
uykulu olabilir, uyumasına izin verin.
*Nöbet esnasında çocuğun
ağzına hiçbir şey vermeyin.
Serebral Paralizinde
Tedavi
1-
İlaç
Tedavisi: Hastalığı ilaçla tedavi etmek olanaksızdır.
Sadece spastiseyi bir miktar
azaltmak ve epilepsi
nöbetlerini kontrol altına alabilmek için ilaçlar
verilebilir.
İlaç tedavisi;
a-) Spastisiteyi azaltmak
için
-Diezapam(0,4-1mg/kg/gün)
-Clonızepam(0,05-0,1mg/kg/gün)
-Baklofen(10-20mg/gün)
b-) Koreatetoz için
-Levodopa(50mg/kg/g)
c-) Hiperaktivite için
-Methyl
Phendate(ritalin)(0,3mg/kg/g)
-İmipramin(Tofralin)(1,5-2mg/kg/g)
d-) Antikonvülzif( havale
için)
SP’de anormal postür ve
deformiteye neden olabilen spastisiteyi ortadan kaldırmak
için yapılabilen tedavilerden biride nöromusküler
blokajdır.Nöromüsküler blokaj botulinum toksin (BOTOX) gibi
ajanlarla uzun etkili olarak yapılabilir.Yani botulinum
toksin A uzun etkili nöromüsküler blokaj yapan ajandır.
SP’de esas sorunlardan
biri spastisitedir. Genellikle 6 yaş altında sabit
deformite(kontraktür) gelişmemiş, spastisiteye bağlı anormal
postürü olan çocukta botox uygulanabilir, yani deformitenin
düzelebilir olması ve ameliyat dışı diğer tedavi
yöntemlerinin( ilaç,fizik tedavi gibi) uygulanmış olması
gerekir.
Avantajları ; uygulanması kolaydır.Sadece hedef adeleye
uygulanır. Yarattığı etki geri dönüşlüdür.
Dezavantajları; maliyetin yüksek olması, ilacın süreli
etkili olmasıdır. Bir süre sonra( yaklaşık 3-4 ay) hasta
eski haline döner. Ancak ilacın etki süresince yoğun fizik
tedavi programıyla kazanç sağlanabilir.
Uygulamanın yan
etkileri; Ateş ,lokal irritasyon( bölgesel
hassasiyetlik) ,ekimoz(morarma) ve alerji olarak
sayılabilir.
Unutmamalıdır ki genel
prensiplere uyularak spastisiteye bağlı postürü bozan her
adale için botox uygulanabilir. Ancak kontraktür gelişmişse
kullanılmamalıdır.
2-
Cerrahi Tedavi: Sinirlere, kaslara ve kemiklere yönelik
olabilir. Ancak cerrahinin etkisinin sınırlı olduğu
unutulmamalıdır. Cerrahi tedavi uygulanan çocuklarda mümkün
olan en kısa sürede hareketliliğin kazandırılması önemlidir.
3-
Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Serebral paralizide
tedavi, bu konuda ihtisaslaşan elemanlar tarafından ve bu
tip çocuklara ayrılmış enstitü veya merkezlerde
yapılmalıdır. Eğitimin amacı genel anlamda;
-Çocuğu maksimum
bağımsızlık düzeyine ulaştırmak,
-Zayıf kasları
kuvvetlendirmek, gergin kasları gevşetmek,
-Çocuğa olanaklar içinde
normal veya normale yakın görünüm kazandırmak, hayat
kalitesini arttırmak,
- Uygun cihaz
yaklaşımlarıyla fonksiyonelliği arttırmak.
Rehabilitasyon
Yaklaşımları
SP’li çocukta bir çok
sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaşamı
güçleştirebilir. Bu nedenle problemlerin iyi bir şekilde
tanımlanması çok önemlidir. Sp’li çocuğun klinik tablosu,
SP’nin nedenine ,lezyonun şiddetine ,şekline ve diğer
komplikasyonların olup olmadığına bağlı olarak çocuktan
çocuğa farklılık gösterir. Bu nedenle her çocuğun tedavi ve
rehabilitasyon programı farklılıklar içerir. SP’de görülen
problemlerin en aza indirilmesi ve onların topluma
kazandırılması rehabilitasyon programı ile sağlanır. SP
tedavi ve rehabilitasyonunun 1 yaşından önceki dönemlerde
başlaması sonuç alınmasını kolaylaştırmaktadır. Böylelikle
çocukta anormal kas tonusunun düzenlenmesi,normal motor
gelişimin sağlanması kolaylaşacak ve kas yapısındaki
bozukluk nedeniyle oluşabilecek postür bozukluğu
önlenebilecektir.
Rehabilitasyonun amaçları
*Çocukta görülen hareket
bozukluklarını en aza indirmek
*Oluşabilecek kas-
iskelet sistemi bozukluklarını önlemek, oluşmuşsa düzeltmeye
çalışmak
*Zayıf kasları
kuvvetlendirmek, gergin kasları gevşetmek
*Çocuğun ulaşabileceği
maksimum motor gelişim düzeyine ulaşmasını sağlamak
*Günlük yaşam
aktivitelerinde ulaşabileceği maksimum bağımsızlık düzeyine
ulaşmasını sağlamak
*Yardımcı araç,gereç ve
cihazları belirlemek
*SP tablosuna eşlik eden
görme, işitme, konuşma ve zeka problemleri varsa bunları en
aza indirmeye çalışmak.
*Çocuğa olanaklar içinde
normal ya da normale yakın görünüm kazandırmak ve hayat
kalitesini arttırmak
*Aile eğitimi vermek
Bilinmesi gereken
önemli bir nokta da SP rehabilitasyonunun çok uzun süren
bir süreç olduğudur. Rehabilitasyon kişi bağımsız yaşama
yetisini kazanana kadar devam etmelidir.
Rehabilitasyon
programı
*Egzersiz tedavisi(
Kullanılan egzersizlerden örnekleri “fizik tedavide
kullanılan yöntemler” ana başlığında bulabilirsiniz. Bknz.:
Ana sayfa),
*Ortez(cihaz)
uygulamaları
*Uygun yardımcı araç
gerecin belirlenmesi
*El-göz koordinasyonunun
sağlanması
*Ev programı ve aile
eğitimi
*Günlük yaşam
aktiviteleri(yemek yeme, giyinme v.b.) eğitimi
*İşitme konuşma terapisi
4- Özel Eğitim:
Serebral Paralizide özellikle çocuğun mental (zeka)
geriliği varsa özel bir eğitim uygulanmalıdır. Bu alanda
özel olarak yetiştirilmiş personel, çocuk için özel
geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri ile çocuk
için uygun ortamda eğitim verilmelidir. Bu okul yada ev
olabilir. Özel eğitimin genel amacı; çocuğun bireysel
yeterliliklerini geliştirmek, yapabileceği becerileri
yapabilmesini sağlamak, gelişim özelliklerine uygun öğretim
yapmaktır.
|
